Odolanów

Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.

Odolanów

miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Odolanów
Herb Flaga
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Powiat	ostrowski
Gmina	Odolanów
Prawa miejskie	XIV wiek
Burmistrz	Marcin Szorski
Powierzchnia	4,76 km²
Wysokość	116[1] m n.p.m.
Populacja (2024) • liczba ludności • gęstość	4941[2] 1038 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 62
Kod pocztowy	63-430
Tablice rejestracyjne	POS
Położenie na mapie gminy Odolanów Odolanów
Położenie na mapie Polski Odolanów
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Odolanów
Położenie na mapie powiatu ostrowskiego Odolanów
51°34′28″N 17°40′25″E/51,574444 17,673611[3]
TERC (TERYT)	3017034
SIMC	0937110
Urząd miejski Rynek 1 63-430 Odolanów
Multimedia w Wikimedia Commons
Informacje w Wikipodróżach
Strona internetowa
BIP

Odolanów (niem. Adelnau^[4]) – miasto w województwie wielkopolskim, w powiecie ostrowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Odolanów, w Kaliskiem, nad Baryczą i Kurochem, ośrodek przemysłowy w Kalisko-Ostrowskim Okręgu Przemysłowym, w aglomeracji kalisko-ostrowskiej, ok. 11 km na wschód od Sulmierzyc, ok. 13 km na południowy zachód od Ostrowa Wielkopolskiego, ok. 27 km na północ od Twardogóry.

Według danych z 1 stycznia 2024 roku miasto liczyło 4941 mieszkańców^[2]. Drugie pod względem liczby ludności, po Ostrowie Wielkopolskim, miasto powiatu ostrowskiego. Lokalny ośrodek usługowo–przemysłowy, zakład przetwórstwa gazu ziemnego^[5].

Najstarsze historycznie miasto regionu ostrowskiego. Siedziba dawnego powiatu odolanowskiego^[5].

Odolanów leży w południowej Wielkopolsce, na Nizinie Południowowielkopolskiej, w dolinie Baryczy i Kurocha.

1 stycznia 2024 roku powierzchnia miasta wynosiła 4,76 km²^[2].

Nazwa Odolanów została stworzona prawdopodobnie przez mieszkańców pobliskiego Bogdaju, którzy mieli trudnić się rozbojem, a łupy przechowywać w miejscu oddalonym, otoczonym wodą, pośród bagien i błota^[4].

Historia miejscowości sięga czasów średniowiecza^[6]. Już w 1301 roku istniała tu warownia, o czym wspomniano przy opisie walk rycerstwa wielkopolskiego i opolskiego. Na początku XIV wieku Odolanów był niewielką miejscowością z około 20 domami^[6]. W 1372 roku król Ludwik Węgierski przekazał Odolanów pochodzącemu z Łużyc rycerzowi Bartoszowi z Wezenborga (nazywanego później Bartoszem z Odolanowa). Bartosz zbudował w Odolanowie murowany zamek i wkrótce zaczął organizować wyprawy m.in. przeciwko Krzyżakom. Około 1380 roku pojmał 59 rycerzy zmierzających do Malborka – uwięził ich i zażądał za nich okupu 27 tys. florenów^[7][8]. W rezultacie, na początku września 1382 roku, wojska Ludwika Węgierskiego na czele z 14-letnim Zygmuntem Luksemburskim, stanęły pod murami Odolanowa – oblężenie trwało kilka dni i zakończyło się ugodą z Bartoszem (zm. ok. 1395)^[8].

Lokacja miejska miała miejsce przed 1393 rokiem^[9], w związku z czym Odolanów stał się miastem Korony Królestwa Polskiego^[10], siedzibą powiatu^[6] i miastem królewskim. W 1403 roku król Władysław II Jagiełło, na mocy dokumentu wydanego w Koninie, uwolnił miasto Odolanów od podatków celnych i kontrybucji^[11.1][12]. Zarówno Jagiełło jak i kolejni królowie oddawali często miasto i zamek w zastaw. Z biegiem lat wyodrębniły się trzy części miasta: Śródmieście (obszar zamkowy–miasto właściwe^[4]) i dwa przedmieścia: Zamkowe oraz Górka^[6].

W czasie wojny trzynastoletniej Odolanów wystawił w 1458 roku 4 pieszych, na odsiecz oblężonej polskiej załogi Zamku w Malborku^[13].

Historyczne przedmieście Górka (obecnie część miasta: Odolanów–Górka), położone na lewym brzegu Baryczy, na początku XVII wieku przez kilka lat było odrębnym miastem o nazwie Konstancja^[6]. Konstancję założono w 1629 roku z myślą o napływających ze Śląska uchodźcach religijnych^[5].

W 1721 roku Odolanów liczył 148 mieszkańców^[6]. Od połowy XVIII wieku miasto przeżywało swój rozkwit^[6]. Starostą odolanowskim był Aleksander Antoni Sułkowski herbu Sulima, a liczba mieszkańców w 1793 roku zwiększyła się niemal sześciokrotnie i wynosiła 996 osób^[4]. W tym czasie w Odolanowie wzniesiono trzy świątynie (istniejące do dziś): kościół ewangelicki (1770–1780), kościół cmentarny pw. św. Barbary (1784) oraz kościół pw. św. Marcina (1794)^[14]. W wyniku II rozbioru Polski w 1793 roku Odolanów został włączony do Królestwa Prus.

W latach 1807–1815 należał do departamentu kaliskiego Księstwa Warszawskiego.

W 1883 roku Odolanów liczył 2192 mieszkańców^[4] i był miastem wielokulturowym i wieloreligijnym^[6]. Pod koniec XIX wieku, pod względem wyznania mieszkańców 1664 stanowili katolicy, 325 protestanci, a 203 żydzi^[4].

W 1909 roku oddano do użytku połączenie kolejowe na trasie Odolanów ↔ Ostrów^[11.2][6].

Mieszkańcy Odolanowa brali udział w walkach o niepodległość na ziemiach polskich, w tym w Wiośnie Ludów, a także jako wsparcie w Powstaniu Styczniowym i w Powstaniu Wielkopolskim^[6]. W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonował komisariat Straży Granicznej i placówka II linii SG „Odolanów”^[15].

Odkrycie złóż gazu ziemnego w pobliżu Odolanowa na przełomie lat 60. i 70. XX wieku i wybudowanie Zakładu Odazotowania Gazu Ziemnego przyspieszyło rozwój miasta i napływ ludności^[6].

Okres	Flaga	Państwo	Jednostka administracyjna
1945–1975		Rzeczpospolita Polska	województwo poznańskie, powiat ostrowski
1975–1998			województwo kaliskie
1999–			województwo wielkopolskie, powiat ostrowski

Liczba mieszkańców Odolanowa według danych GUS[16]
Data (stan na 1 stycznia)	Liczba ludności	Przyrost	Gęst. zaludnienia [os./km²]	Powierzchnia [km²]
2012	5098	–	1071	4,76
2013	5089	10	1069
2014	5116	27	1075
2015	5134	18	1079
2016	5104	30	1072
2017	5138	34	1079
2018	5155	15	1083
2019	5130	25	1078
2020	5145	15	1081
2021	5114	31	1074
2024	4941	173	1038

Lokalny ośrodek usługowo–przemysłowy, zakład przetwórstwa gazu ziemnego^[5], jeden z ośrodków aglomeracji kalisko-ostrowskiej i Kalisko-Ostrowskiego Okręgu Przemysłowego. W 2019 roku w rejestrze REGON zarejestrowanych było 588 podmiotów gospodarczych w Odolanowie^[1].

	Dawny kościół ewangelicki (1770–1780). Jeden z najstarszych zabytkowych kościołów powiatu ostrowskiego. Wybudowany w epoce późnego baroku na rzucie ośmioboku[21]. Do 1832 roku w pobliżu kościoła stał zamek królewski (na osi ulicy Zamkowej przy placu Kościuszki[22]), istniejący od czasów Kazimierza Wielkiego[5].
	Kościół cmentarny pw. św. Barbary (Odolanów–Górka). Pierwotny drewniany kościół powstał w latach 1621–1622 z fundacji Gryzeldy Rozdrażewskiej[23]. Po jego rozebraniu, wybudowano w tym samym miejscu drugi drewniany w 1784 roku. Wyposażenie stanowi m.in.: obraz świętej Barbary (1618), barokowy ołtarz główny (1791), a także rzeźby rzymskokatolickich świętych – Piotra, Pawła, Stanisława i Wojciecha (XVIII w.)[23].
	Kościół pw. św. Marcina (1794). Został wybudowany w miejscu zburzonego drewnianego kościoła z XV wieku[23]. Wewnątrz znajduje się m.in. ołtarz z końca XVIII wieku[5].

Atrakcję turystyczną stanowią:

• Muzeum Regionalne (zbiory etnograficzne, historyczne, dzieła sztuki i wykopaliska archeologiczne)^[5].

• neogotycki ratusz zbudowany w latach 1898-1899 z tablicą ku czci powstańców z czasów Wiosny Ludów^[5]

• dawna synagoga z 1828 roku
• wieża ciśnień z 1903 roku zaprojektowana przez inż. Geislera z Bydgoszczy służy mieszkańcom do tej pory^[24]. Wieża ciśnień została odremontowana na przełomie 2000/2001 r.^[25]
• zabytkowy miejski układ urbanistyczny z XIV wieku

Miasta i gminy partnerskie^[27]:

• Niemcy: Heringen Helme
• Niemcy: Heringer Werra
• Francja: La Mézière
• Gruzja: Martvili
• Białoruś: Nieśwież
• Łotwa: Saulkrasti

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Odolanowem.

• cmentarz żydowski w Odolanowie
• Zamek w Odolanowie

• Odolanów, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VII: Netrebka – Perepiat, Warszawa 1886, s. 380 .