| wieś | |
 Pałac w Napachaniu z końca XIX w. | |
| Państwo | |
|---|---|
| Województwo | |
| Powiat | |
| Gmina | |
| Sołectwo |
Napachanie-Dalekie |
| Liczba ludności (2021) |
787[2] |
| Strefa numeracyjna |
61 |
| Kod pocztowy |
62-090[3] |
| Tablice rejestracyjne |
POZ, PZ |
| SIMC |
0594057 |
Położenie na mapie gminy Rokietnica  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego  | |
Położenie na mapie powiatu poznańskiego  | |
 52°29′07″N 16°43′34″E/52,485278 16,726111[1]
| |
Napachanie – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Rokietnica.
Napachanie położone jest w północno–zachodniej części powiatu poznańskiego, ok. 16 km od Poznania. Przez wieś przebiega droga ekspresowa 
oraz droga wojewódzka 184 Przeźmierowo – Szamotuły – Wronki.
| Napachanie | |||
|---|---|---|---|
| Okres | Jednostka administracyjna | ||
| 1975–1998 | województwo poznańskie |  gmina Rokietnica
| |
| 1999– |  województwo wielkopolskie
|
 powiat poznański
| |
Miejscowość pierwotnie była związana z Wielkopolską. Istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku i ma średniowieczną metrykę. Po raz pierwszy w źródłach historycznych wieś odnotowana została w łacińskim dokumencie z 1394 roku, gdzie zapisano ją pod nazwą „Napachana”, a później: 1408 „Napachane”, 1417 „Napachanye”, 1423 „Nepachin”, 1423 „Napach(a)nye”, 1424 „Nepachane”, 1491 „Napachany”, 1501 „Napachanie”[5][6].
Nazwa wsi wywodzi się najprawdopodobniej od słowa napachać czyli nawąchać się (ze względu na okoliczne łąki) lub od słowa pchać (od sposobu wykonywania orki)[potrzebny przypis].
Prawdopodobnie okolice miejscowości były zasiedlone jednak już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. W wyniku sondażowych archeologicznych badań powierzchniowych odkryto trzy fragmenty niedatowanych naczyń. Ślady osadnictwa z tego terenu pochodzą z okresu wczesnego średniowiecza[5][6].
Początkowo wieś była własnością szlachecką należącą do wielkopolskiej szlachty z rodu Świdwów Szamotulskich herbu Nałęcz, a później także do Górków herbu Łodzia i Przecławskich. W 1445 r. miejscowość leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1508 r. odnotowana w parafii Cerekwica[5].
Pierwsze informacje o miejscowości pochodzą ze średniowiecznych archiwów sądowych i dotyczą zwykłych mieszkańców wsi. Miejscowość po raz pierwszy odnotowana została w 1394 przy okazji sporu sądowego o kwotę 7 grzywien pomiędzy kmieciem Michałem, który był kowalem w Napachaniu, a sędzią poznańskim Janem Czarnkowskim oraz sędzią kaliskim Mikołajem z Wenecji i Chomiąży. W 1417 podczaszy kaliski Wincenty Świdwa z Szamotuł dziedzic Napachania toczył spór sądowy ze Stanisławem Słapem z Dąbrówki koło Poznania, Palędzia Małego i Palędzia o 10 grzywien szer. groszy oraz o kwotę 5 grzywien monety obiegowej. W latach 1408-1409 odnotowano proces kmiecia napachańskiego Piotra Pochalona, który toczył spór ze Szczepanem Skórą Mrowińskim z Mrowina oraz Popowa o kwotę 5 grzywien oraz o jedną grzywnę i 6 groszy zaległego czynszu. Szczepan dowodził przy pomocy świadków, że wolnizna, której udzielił Piotrowi już się skończyła[5].
W latach 1421–1423 wymieniono w źródłach Mikołaja sołtysa w Napachaniu. W 1424 toczył on spór sądowy ze szlachcicem Dziersławem z Lulina. W 1436 kmiecie napachańscy Jan, Święch i Marcin toczyli spór sądowy z kanonikiem poznańskim Jarosławem Kąkolewskim z Kąkolewa koło Osiecznej oraz Januszem Wielickim ze wsi Wielkie koło Napachania dowodząc, że przez żadnego z nich nie zostali osiedleni na roli w Kobylnikach, lecz orali tam rolę, którą wydzierżawili za pieniądze od Stanisława Przecławskiego. W 1443 służąca Dorota z Napachania, z napachańskiego folwarku szlachcia Stanisława Przecławskiego oskarżyła Franciszka plebana w Cerekwicy o to, że odmówił jej udzielenia sakramentu Eucharystii w czasie Wielkanocy, gdyż jako komornica nie zapłaciła ona jednego grosza w ramach opłaty zwanej stołowe. Dorota twierdziła, że nie jest komornicą, ponieważ, jako służącą najął ją na swój koszt pan oficjał poznański Stanisław Szamotulski uwalniając ją od tej opłaty[5].
W 1445 kasztelan poznański Dobrogost z Szamotuł zapisał Elżbiecie żonie swojego syna Jana Świdwy z Szamotuł po 200 grzywien posagu oraz wiana, m.in. na Napachaniu. W 1466 Elżbieta wdowa po Janie Świdwie z Szamotuł pani wienna m.in. w Napachaniu toczyła spór z Sędziwojem Żydowskim. W 1496 kasztelan kaliski Andrzej Szamotulski dał w posagu swojej córce Katarzynie połowę Szamotuł oraz wsi do nich przyległych, m.in. Napachanie. W przypadku zamążpójścia jej mąż miał otrzymać 2000 grzywien, zaś dobra te miały powrócić do Andrzeja. W 1512 Katarzyna Szamotulska żona kasztelana poznańskiego oraz starosty generalnego Wielkopolski Łukasza Górki dała mężowi połowę Szamotuł wraz z wsiami, a w tym m.in. Napachanie. W 1512 król Polski Zygmunt I Stary zezwolił Łukaszowi Górce, aby zapisał swojej żonie Katarzynie z Szamotuł w dożywocie połowę Szamotuł wraz z okolicznymi wsiami, a w tym m.in. Napachanie[5].
W 1474 imiennie odnotowani zostali kmiecie napachańscy Wach, Wawrzyniec, Andrzej oraz Jan Machowski, którzy poręczyli, że kmiecie z Napachania Marcin pełniący funkcję sołtysa, Wojciech witryk kościoła w Cerekwicy, Jakub Białek oraz Grzegorz zapłacą 9 wiardunków Janowi Łukowskiemu kanonikowi poznańskiemu. W 1496 pracownik Wawrzyniec Russek, niegdyś kmieć z Kobylnik, wsi należącej do kapituły katedry poznańskiej, który uciekł do Napachania, zobowiązał się zostawić jako swojego następcę w Kobylinkach swojego syna, pracownika Mikołaja. W 1496 i 1511 jako sołtys odnotowany został Marcin. W 1500 kmieć napachański uprawiający płosę roli w Kobylnikach należących do kapituły katedry poznańskiej zapłacił dziesięcinę w wysokości 14 groszy. Odnotowano również, że ludzie Napachania za czasów kanonika Wincentego Kiełbasy zajęli część gruntów wsi Kobylniki. W 1509 odnotowano natomiest, że dwóch kmieci z Napachania uprawiało 2 półłanki opuszczone w Kobylnikach w zamian za czynsz. W latach 1521 i 1526 odnotowano sołtysa oraz ławników[5].
Na przełomie wieków XV i XVI mieszkańcy wsi studiowali w Krakowie. W latach 1491–1527 odnotowani zostali studenci krakowscy pochodzący z Napachania: w 1492 r. Maciej syn Wojciecha, w 1501 r. Maciej syn Marcina, w 1527 r. Wacław syn Jana. Najbardziej znanym napachańskim studentem krakowskim był późniejszy profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz pisarz Antoni z Napachania[5].
W 1500 roku odnotowano, że Napachanie graniczyło z wsiami należącymi do kapituły katedry poznańskiej: Kobylnikami oraz Kokoszczynem. Kmiecie z Napachania i Chlewisk, wsi panów Szamotulskich, zajmowali bezprawnie role i łąki w Kokoszczynie, a sołtys napachański zaś zajął tamtejszy ostrów. 1509 Napachanie graniczyło z Kobylnikami oraz Tarnowem obecnie Tarnowo Podgórne, wsiami kapituły katedry poznańskiej. Granica oznaczona była kopcami granicznymi, a kmiecie z napachańscy wypasali bydło w zbożu w Kobylnikach. W 1509 na granicy z Kokoszczynem, od strony Napachania, kmiecie i sołtys zagarniali grunty oraz ostrów należący do Piotra Burdy, na którym można było wysiać kilka ćwiertni zboża[5].
Miejscowość odnotowały także historyczne rejestry podatkowe dzięki, którym znamy stosunki własnościowe we wsi. W 1499 wieś figurowała w wykazie zaległości podatkowych. W 1508 pobrano podatki z części należącej do wojewody poznańskiego Andrzeja Szamotulskiego od 6 łanów, a z części Wincentego Świdwy z Szamotuł, syna Jana Starszego od 9 łanów. W 1509 miał miejsce pobór z części Świdwy od 8 łanów, sołtys zapłacił od dwóch łanów, z części należącej natomiast do wojewody pobrano podatek z 6 łanów. W 1510 pobór z części Świdwy od 7 łanów, a z części należącej do wojewody od 6 łanów. W 1510 w Napachaniu, wsi panów Szamotulskich było 17 łanów osiadłych, jeden łan opuszczony, dwa łany sołeckie. W 1553 pobór zapłacił kasztelan biechowski Jan Świdwa Szamotulski oraz wojewoda kaliski Łukasz Górka. W 1563 pobrano podatki z części Jana Świdwy od 8 łanów oraz karczmy dorocznej, a z części Łukasza Górki także od 8 łanów oraz od karczmy dorocznej. W 1577 pobór od wsi zapłacił Andrzej Przecławski. W 1580 pobór zapłaci Andrzej Przecławski od 12 łanów osiadłych, jednego łana opuszczonego, dwóch zagrodników, 3 komorników, jednego najemnego pracownika zwanego ratajem, 20 owiec, pasterza, kowala. Odnotowano również, że karczma była spalona[5][7].
Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. Pod koniec XIX w. wieś liczyła 124 mieszkańców[7].
Po zakończeniu okupacji niemieckiej (1945) majątek upaństwowiono, działał tu m.in. Kombinat Ogrodniczy Naramowice (1968−1977) oraz gospodarstwo Zespołu Szkół Rolniczych z Rokietnicy[6].
Obiekty wpisane w rejestr zabytków województwa wielkopolskiego[8]:
Pałac w Napachaniu (1897, 1900), eklektyczny, wzorowany na architekturze angielskiego pałacu „królowej Anny” z XVII w., wzniesiony dla ówczesnego właściciela Napachanina Rudolfa Griebla[6], park (poł. XIX w.), pozostałości starego zadrzewienia m.in. aleja bukowa, drzewa o rozmiarach pomnikowych[6].
Pozostałe[6]:
