 podpułkownik
| |
| Data i miejsce urodzenia | |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci | |
| Przebieg służby | |
| Siły zbrojne | |
| Formacja | |
| Jednostki |
17 Pułk Piechoty, |
| Główne wojny i bitwy | |
| Odznaczenia | |
          
| |
Stanisław Duda (ur. 19 września 1916 w Stanach, zm. 8 sierpnia 1994 w Sanoku) – podpułkownik Wojska Polskiego.
Urodził się 19 września 1916 w Stanach[1]. Był synem Józefa i Marii[2]. Od 1933 do 1936 uczył się w trzyletniej podoficerskiej szkole piechoty w Śremie[3]. Po ukończeniu kształcenia jako żołnierz Wojska Polskiego II RP został przydzielony do 17 pułku piechoty w Rzeszowie i od września 1936 do września 1939 służył jako podoficer zawodowy, potem mianowany plutonowym[4]. Uzyskał wykształcenie średnie gimnazjalne[5][6].
Po wybuchu II wojny światowej brał udział w kampanii wrześniowej w szeregach 17 pp[7]. Podczas walk obronnych pełnił stanowisko zastępcy dowódcy i następnie dowódcy plutonu ciężkich karabinów maszynowych, uczestniczył w walkach na froncie karpackim, biorąc udział w bojach w rejonie Nowego Sącza, Pilzna, Tuchowa (tam 18 września odniósł rany), Dynowa, Przemyśla[8][9]. Po otoczeniu oddziału pod Przemyślem został wzięty przez Niemców do niewoli 21 września[10][11]. Po kilku dniach zbiegł z transportu[12]. Następnie przebywał u rodziny w Krakowie, w Mielcu i w Rzeszowie[13]. Zaangażował się w działalność konspiracyjną[13]. Był członkiem Związku Walki Zbrojnej[14]. Z uwagi na prześladowania ze strony okupanta w 1941 wyjechał do swojego brata na Lubelszczyznę[13]. Tam rok później wstąpił do organizacji ruchu ludowego[13]. Od lutego 1942 należał do Batalionów Chłopskich, działając pod pseudonimem „Bil”[5][15]. Działał w Okręgu Lublin BCh i był podległy komendantowi Janowi Pasiakowi ps. „Jawor”[16]. Od czasu wstąpienia do organizacji do 1943 zajmował się szkoleniem polityczno-wojskowym członków BCh[16]. Od 1943 do 1944 uczestniczył w walce zbrojnej z okupantem[16]. Kolejno pełnił funkcje dowódcy placówki, dowódcy pododdziału BCh-AL w rejonie 13 (od października 1942), dowódcy grupy dywersyjnej Okręgu[17]. 5 maja 1944 mianowany porucznikiem[18].
Po nadejściu frontu wschodniego ujawnił się wraz ze swoim oddziałem BCh przed Armią Czerwoną i ludowym Wojskiem Polskim[13]. W 1945 ochotniczo wstąpił do WP[5][19]. Służył w II Armii WP[20]. Objął funkcje dowódcy kompanii oraz jednocześnie zastępcy dowódcy batalionu w 52 pułku piechoty z Krakowa[21]. W październiku 1945 skierowany do Wojsk Ochrony Pogranicza i służył w WOP w Przemyślu w celu organizowania 8 Oddziału WOP[22]. W tym okresie od 12 czerwca 1945 do 31 grudnia 1947 uczestniczył w tzw. „utrwalaniu władzy ludowej”[5][10] biorąc udział w walkach przeciw UPA i NSZ[18]. 24 września 1945 awansowany na kapitana[18]. W tym stopniu został pierwszym dowódcą 36 Komendy Odcinka Olszanica[23][20][24]. 11 października 1946 awansowany na majora[25]. W tym stopniu służył w dowództwie 8 Oddziału OP w Przemyślu[26]. Był dowódcą batalionu 263 i brał udział w walkach z UPA w Bieszczadach[10]. Po przeniesieniu do WOP Kraków był dowódcą batalionu[13]. Pod koniec 1948 w Krakowie został zwolniony z wojska i zdemobilizowany[19]. Powodem było „niepodjęcie walki z bandą, która napadła pociąg pasażerski na linii Zakopane-Chabówka”[13]. Został zdegradowany do stopnia szeregowca na podstawie art. 128 § 2 i 140 § 1[27].
Od 1948 pracował w Kopalnictwie Naftowym w Sanoku[13]. Od 1956 był zatrudniony w Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Sanoku – w Biurze Pełnomocnika Ministerstwa Przemysłu Spożywczego i Skupu, a na początku lat 60. na stanowisku kierownika Wydziału Organizacyjno-Prawnego[28]. W 1950 wstąpił do Związku Bojowników o Wolność i Demokrację[1]. Był członkiem Koła Miejsko-Gminnego ZBoWiD w Sanoku[29]. W organizacji działał w Komisji Współpracy z Młodzieżą[10] i był prelegentem z ramienia ZBoWiD[5]. Na przestrzeni lat udzielał się też w działalności TPŻ, LPŻ, TPPR, PZPR, LOK, FJN[10][5].
Po odwilży październikowej 1956 roku został uniewinniony 29 maja 1957 przez Zgromadzenie Sędziów Najwyższego Sądu Wojskowego[13] i zrehabilitowany. W 1976 uzyskał status kombatanta[1]. W połowie lat 80. był podpułkownikiem w stanie spoczynku[30].
Jego żoną była Władysława (1924–1987)[31]. Miał córkę (ur. 14 stycznia 1946)[1] i syna Wojciecha (1953–1988)[32]. Zmarł 8 sierpnia 1994 w Sanoku[33][34]. Stanisław, Władysława i Wojciech Dudowie zostali pochowani w grobowcu rodzinnym na Cmentarzu Centralnym w Sanoku[33].
