 Mikkelsen podczas 82. MFF w Wenecji (2025). | |
| Data i miejsce urodzenia |
22 listopada 1965 |
|---|---|
| Zawód |
aktor |
| Współmałżonek |
Hanne Jacobsen (od 2000) |
| Lata aktywności |
od 1996 |
| Odznaczenia | |
 
| |
Mads Dittmann Mikkelsen (ur. 22 listopada 1965 w Østerbro w Kopenhadze) – duński aktor filmowy, który wystąpił w wielu w filmach m.in. Casino Royale, Kochanek królowej, Doktor Strange, Polowanie, Indiana Jones i artefakt przeznaczenia i Na rauszu. Poza kinem jest znany z roli dr Hannibala Lectera w serialu telewizyjnym Hannibal (2013–2015).
Mikkelsen urodził się 22 listopada 1965 roku w dzielnicy Østerbro w Kopenhadze[1] jako młodszy syn Bente Christiansen, pielęgniarki, i Henninga Dittmanna Mikkelsena, taksówkarza[2][3]. Ma starszego brata Larsa (ur. 6 maja 1964), który także został aktorem, dorastali w dzielnicy Nørrebro[4].
W młodości trenował gimnastykę, chcąc związać swoją przyszłość ze sportem, jednak później studiował taniec w akademii baletowej w Göteborgu, gdzie opanował również biegle język szwedzki[5]. W trakcie swojej kariery tanecznej Mikkelsen poznał choreografkę Hanne Jacobsen, z którą ożenił się w 2000 roku. W 1996 roku ukończył Århus Theatre School[6]. Zanim rozpoczął karierę aktorską, przez osiem lat był zawodowym tancerzem[7].
Po występie w dwóch filmach krótkometrażowych – Café Hector (1996) i Blomsterfangen (1996), zadebiutował na dużym ekranie rolą Tonny'ego dealera narkotykowego-skina w dramacie kryminalnym Nicolasa Windinga Refna Dealer (Pusher, 1996). Początkowo w popularnych duńskich produkcjach grywał postacie z marginesu społecznego, często o zabarwieniu komediowym. W 1999 roku wystąpił u boku Kima Bodni w kolejnym filmie Refna, Bleeder, gdzie wcielił się w Lenny’ego – nieśmiałego eksperta filmowego cierpiącego na osobowość unikającą[8]. Po serii małych ról i epizodów, zyskał uznanie w takich filmach jak czarna komedia Migające światła (Blinkende lygter, 2000) i melodramat Raz na wozie, raz pod wozem (En Kort en lang, 2001).
W 2002 roku Mikkelsen zagrał główną rolę młodego lekarza zakochanego w dziewczynie jednego ze swoich pacjentów w filmie Otwarte serca[9], co przyniosło mu w 2003 roku nominacje do nagród Robert i Bodil dla najlepszego aktora[10][11]. Za ten występ otrzymał również nagrodę dla najlepszego aktora na Festiwalu Kina Nordyckiego w Rouen[12]. Za postać Nielsa w dramacie Księga Diny (I Am Dina, 2002) u boku Gérarda Depardieu i Christophera Ecclestona zdobył pozytywne recenzje, zarówno w swojej ojczyźnie jak i na arenie międzynarodowej. W 2003 roku wystąpił w krótkometrażowym filmie Nu jako mężczyzna opuszczający żonę i dziecko[13]. W tym samym roku zagrał u boku Kaasa w Zielonych rzeźnikach, wcielając się w osieroconego pomocnika rzeźnika w małym prowincjonalnym miasteczku, gdzie specjalnością zakładu jest ludzkie mięso[14]. Za tę rolę otrzymał nagrodę Fantasporto dla najlepszego aktora[15]. Pod koniec 2003 roku wystąpił w hiszpańskim filmie Pabla Bergera Torremolinos 73 o sfrustrowanym sprzedawcy encyklopedii, który eksportuje filmy pornograficzne do krajów skandynawskich pod pretekstem tworzenia audiowizualnej encyklopedii ludzkiej reprodukcji. Choć film odniósł sukces krytyczny w Hiszpanii, w Skandynawii został przyjęty chłodno[16].
W 2004 roku powrócił do roli dilera Tonny’ego w kontynuacji Pusher II - Krew na rękach. Jego występ został entuzjastycznie przyjęty, przynosząc mu nagrody Bodil, Zulu oraz Robert dla najlepszego aktora[17]. Jeden z krytyków porównał jego scenę przed lustrem do słynnej kreacji Roberta De Niro w Taksówkarzu Martina Scorsese[18]. W 2005 roku w filmie Jabłka Adama (Adams æbler) Mikkelsen wcielił się w postać Ivana, „nieortodoksyjnego wiejskiego pastora”, który rzuca wyzwanie neonaziście (Ulrich Thomsen) skazanemu na prace społeczne, każąc mu upiec szarlotkę[19].
Przełomem w karierze i jego najdłużej graną rolą była postać wrażliwego policjanta w duńskim serialu Nielsa Ardena Opleva Wydział śledczy (Rejseholdet, 2000–03)[20], za którą w 2002 roku otrzymał nagrodę dla najlepszego aktora od TvFestival.dk. Serial liczył 32 odcinki emitowane na przestrzeni czterech lat. Międzynarodowy rozgłos przyniósł mu występ w roli Tristana w filmie przygodowym Król Artur (King Arthur, 2004)[21], z udziałem Clive’a Owena, Keiry Knightley, Tila Schweigera, Ioana Gruffudda i Hugh Dancy, który mimo negatywnych recenzji okazał się sukcesem komercyjnym[22][23].
W 2006 roku Mikkelsen wystąpił u boku Stine Stengade i Jany Plodkovej w nagradzanym filmie Ole Christiana Madsena Praga (Prag). Rola Christoffera przyniosła mu nagrodę Zulu dla najlepszego aktora oraz nominacje do nagród Bodil i Robert. Eddie Cockrell z Variety zwrócił uwagę na jego „nieprzeniknione oblicze” w tym „wybitnym” występie[24]. W tym samym roku odniósł także spektakularny sukces międzynarodowy dzięki kreacji Le Chiffre, hazardzisty działającego na zlecenie terrorystów w filmie Casino Royale (2006). Aktor wspominał, że dostał tę rolę tak łatwo, iż nawet Daniel Craig pytał go żartem, czy musiał się z kimś przespać, by przejść casting[25]. Mikkelsen dodał: „Odrobili lekcje, widzieli moje wcześniejsze prace, więc było w porządku – poczułem nawet lekki niedosyt, bo byłem gotowy pokazać im znacznie więcej, a oni po prostu stwierdzili: masz to”[25]. Przyznał również, że ponieważ był już wtedy wielką gwiazdą w Danii, międzynarodowy rozgłos nie zmienił wiele w jego życiu. Roger Ebert podkreślał napięcie w scenach z Bondem podczas długiej partii pokera, w której Le Chiffre płacze krwią z lewego oka[26]. David Edelstein z New York Magazine stwierdził natomiast: „Mikkelsen stuka swoimi prostokątnymi żetonami, jakby był nowym gatunkiem modliszki. Jest przerażający”[27]. Również w 2006 roku Mikkelsen zagrał główną rolę w duńskim dramacie Tuż po weselu (Efter brylluppet), który otrzymał nominację do Oscara za najlepszy film nieanglojęzyczny[28][29]. Za swój występ zdobył nominację do Europejskiej Nagrody Filmowej oraz nagrodę na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Palm Springs w 2007 roku. The New York Times zauważył, że w Hollywood Mikkelsen stał się „niezawodnym aktorem charakterystycznym z intrygującą twarzą”, ale w ojczyźnie jest „kimś innym: gwiazdą, pewnikiem i twarzą odrodzonego duńskiego kina”[30].
W 2008 roku wcielił się w postać duńskiego partyzanta Jørgena Haagena Schmitha w filmie Ole Christiana Madsena Płomień i Cytryna (Flammen & Citronen), opartym na faktach z działalności grupy oporu Holger Danske podczas II wojny światowej[31]. Przydomek jego bohatera, „Citronen” (Cytryna), pochodził od fabryki Citroëna, w której pracował. Michael O'Sullivan z The Washington Post porównał duet Mikkelsena i Thure Lindhardta do Butcha Cassidy’ego i Sundance Kida, opisując film jako „stylową i dreszczową opowieść o przystojnych łotrach z bronią”[32]. W tym samym roku aktor użyczył głosu Le Chiffre’owi w grze wideo Quantum of Solace oraz reprezentował tę postać podczas premiery kolekcji zegarków Swatch „007 Villain Collection” w Bregencji[33]. Rok później, ciesząc się już opinią jednego z najbardziej zmysłowych europejskich aktorów, Mikkelsen zagrał porywczego Strawińskiego u boku Anny Mouglalis w docenionym przez krytyków filmie Coco Chanel i Igor Strawiński. Magazyn Empire opisał go jako „wizualnie oszałamiający obraz skupiający się na zakazanym romansie w Francji lat 20.”[34]. Philip French z The Observer nazwał dzieło „pięknym i inteligentnym”, zauważając, że Strawiński w wykonaniu Mikkelsena dorównuje Coco Chanel jako „równie chłodny modernista i egoista”[35]. Następnie Mikkelsen powrócił do kina akcji, ponownie współpracując z Refnem przy filmie Valhalla: Mroczny wojownik (2009), gdzie zagrał nordyckiego wojownika z czasów wypraw krzyżowych[36]. W 2010 roku wcielił się w postać Draco, poświęcającego się dowódcy straży królewskiej, w superprodukcji Starcie tytanów[37].
W 2011 roku wcielił się w hrabiego de Rochefort w kolejnym sukcesie pod względem sprzedaży biletów, Trzej muszkieterowie, który jednak zebrał słabe recenzje od krytyków[38]. Za rolę lokalnego nauczyciela niesłusznie podejrzanego o pedofilię w dramacie Thomasa Vinterberga Polowanie (Jagten, 2012) na 65. MFF w Cannes otrzymał nagrodę za pierwszoplanową rolę męską i duńską nagrodę Bodil[39] oraz nominacje do Europejskiej Nagrody Filmowej oraz nagrody London Film Critics Circle[40]. W tym samym roku wystąpił w nominowanym do Oscara dramacie historycznym Kochanek królowej, grając XVIII-wiecznego lekarza Johanna Friedricha Struensee, który nawiązał romans z królową Karoliną Matyldą podczas leczenia chorego psychicznie duńskiego monarchy, Chrystiana VII. Film był jedną z najdroższych duńskich produkcji w historii, głównie ze względu na wystawne kostiumy, i został bardzo dobrze przyjęty przez krytyków[41]. Mikkelsen powiedział o swojej roli: „Byłem zaskoczony tym, jak bardzo poruszył mnie ten scenariusz, zwłaszcza jak na dramat kostiumowy. Postać była pełna dylematów – Struensee kocha zarówno króla, jak i królową, ale jednocześnie pozostaje politykiem, zaczyna działać z klapkami na oczach i nagle robi dokładnie to samo, za co nienawidził innych dworzan. Uznałem to za interesujące i bardzo ludzkie”[25]. Również w 2012 roku otrzymał tytuł Człowieka Roku przyznawany przez Towarzystwo Duńsko-Amerykańskie[42].
Mikkelsen zagrał Hannibala Lectera w serialu stacji NBC Hannibal (2013–15), występując u boku Hugh Dancy'ego, który wcielił się w agenta specjalnego Willa Grahama[43]. Serial odniósł sukces artystyczny, a kreacja Mikkelsena spotkała się z powszechnym uznaniem[44]. Aktor początkowo wahał się przed przyjęciem roli, wierząc, że Anthony Hopkins zagrał Lectera w sposób doskonały. O swojej postaci powiedział: „To nie jest klasyczny psychopata ani typowy seryjny morderca. Wierzę, że jest tak blisko szatana, jak to tylko możliwe – to upadły anioł. On widzi piękno w śmierci, a każdy dzień jest dla niego nowym początkiem pełnym możliwości”[45].
W 2013 roku wystąpił u boku Shii LaBeoufa i Evan Rachel Wood w filmie Charlie musi umrzeć (Charlie Countryman), którego premiera odbyła się na festiwalu Sundance[46][47]. W tym samym roku zagrał tytułową postać w produkcji Michael Kohlhaas, zaprezentowanej po raz pierwszy na 66. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes[48][49]. W 2014 roku zagrał główną rolę w duńskim westernie Wybawiciel[50]. Mikkelsen pojawił się również w teledysku Rihanny do utworu „Bitch Better Have My Money” – wcielił się w postać księgowego gwiazdy, będącego tytułowym dłużnikiem, który ją okradł[51][52].
W 2016 roku Mikkelsen zasiadał w jury konkursu głównego na 69. MFF w Cannes[53]. W październiku tego samego roku dołączył do Filmowego Uniwersum Marvela (MCU) jako Kaecilius w filmie Doktor Strange, występując u boku Benedicta Cumberbatcha i Tildy Swinton. Choć jego postać była krytykowana jako niewykorzystana i określana mianem kolejnego „schematycznego złoczyńcy” Marvela[54][55][56], sam występ Mikkelsena zachwycił Matta Zollera Seitza z serwisu RogerEbert.com: „Mikkelsen jest mistrzem w puszczaniu oka do widza, przy jednoczesnym wygłaszaniu każdej kwestii z wyobraźnią i uczuciem... często bywa świadomy i kpiący, a nawet wyniosły – to zestaw cech, które rzadko udaje się połączyć z takim sukcesem”[57]. W grudniu 2016 roku aktor wcielił się w Galena Erso w spin-offie Gwiezdnych Wojen, Łotr 1. Gwiezdne wojny – historie[58]. W 2018 roku zagrał w thrillerze survivalowym Arktyka w reżyserii brazylijskiego twórcy Joe Penny[59]. Pojawił się również w roli złowrogiego burmistrza w filmie science fiction Douga Limana Ruchomy chaos, opartym na trylogii Patricka Nessa o tym samym tytule[60].
Mikkelsen wystąpił w grze wideo Hideo Kojimy pt. Death Stranding[61]. W 2018 roku zagrał rolę drugoplanową w filmie Juliana Schnabla Van Gogh. U bram wieczności (At Eternity's Gate) u boku Willema Dafoe[62]. W 2019 roku wystąpił w filmie akcji Jonasa Åkerlunda Polar, opartym na powieści graficznej Víctora Santosa Polar: Came With the Cold[63]. Produkcja ta otrzymała jedynie 19% pozytywnych recenzji w serwisie Rotten Tomatoes na podstawie opinii 47 krytyków[64]. Mikkelsen pojawił się także w nowej kampanii reklamowej marki Carlsberg w Wielkiej Brytanii w 2019 roku, ogłaszając zmianę receptury flagowego piwa na duński pilsner[65].
W 2020 roku aktor ponownie nawiązał współpracę z Thomasem Vinterbergiem przy duńskim komediodramacie Na rauszu (Druk), który zdobył Oscara dla najlepszego filmu międzynarodowego i przyniósł Mikkelsenowi nominację do nagrody BAFTA dla najlepszego aktora pierwszoplanowego oraz statuetkę dla najlepszego aktora roku Europejskiej Akademii Filmowej[66][67][68]. W listopadzie 2020 roku ujawniono, że Mikkelsen prowadzi wstępne rozmowy z Warner Bros. w sprawie przejęcia roli Gellerta Grindelwalda w serii Fantastyczne zwierzęta, począwszy od części Tajemnice Dumbledore’a. Stało się to po tym, jak wytwórnia poprosiła Johnny’ego Deppa o ustąpienie z roli w związku z przegranym procesem o zniesławienie przeciwko News Group Newspapers[69]. 25 listopada Warner Bros. oficjalnie potwierdziło angaż Mikkelsena[70].
W kwietniu 2021 roku aktor dołączył do obsady filmu Indiana Jones i artefakt przeznaczenia[71]. Poinformowano również, że wystąpi w thrillerze szpiegowskim Ammy Asante osadzonym w realiach zimnej wojny pt. Billion Dollar Spy[72].
W maju 2022 roku ogłoszono, że Mikkelsen ponownie wcieli się w postać Duncana Vizli w nowym filmie zatytułowanym The Black Kaiser. Reżyserem ponownie został Jonas Åkerlund, a sam Mikkelsen jest współautorem scenariusza[73]. W tym samym roku zapowiedziano jego udział w nowym projekcie Nikolaja Arcela pt. Bękart (The Promised Land), do którego zdjęcia ruszyły we wrześniu 2022 roku[74]. Aktor ponownie połączy siły z twórcą serialu Hannibal, Bryanem Fullerem, przy jego debiucie reżyserskim Dust Bunny, którego produkcja rozpoczęła się w 2023 roku[75][76]. Późnym latem 2024 roku rozpoczęły się zdjęcia do duńskiego filmu Ostatni wiking (The Last Viking) w reżyserii Andersa Thomasa Jensena, z którym Mikkelsen wielokrotnie współpracował. Aktor zagrał postać Manfreda, brata głównego bohatera, w którego wciela się Nikolaj Lie Kaas[77]. Za tę rolę został nominowany do Europejskiej Nagrody Filmowej dla najlepszego aktora[78].
W maju 2025 roku magazyn Variety poinformował, że Mikkelsen użyczy głosu postaci Severina, ojca Kaia, w filmie animowanym Północ (Reisen mot nord), opartym na baśni Królowa Śniegu Hansa Christiana Andersena[79]. Reżyserią obrazu zajęła się twórczyni kina fantasy, Bente Lone. Mniej więcej w tym samym czasie ogłoszono, że aktor zagra główną rolę w dramacie więziennym Last Meals. Fabuła skupia się na byłym szefie kuchni Białego Domu, który przygotowuje ostatnie posiłki dla skazańców w celi śmierci, oraz na więźniu (granym przez Boyda Holbrooka), który decyduje się na strajk głodowy. Zdjęcia do tego filmu, reżyserowanego przez Ramina Bahraniego na podstawie scenariusza Justina Piaseckiego, mają rozpocząć się w Irlandii w 2025 roku[80]. Poinformowano również o udziale Mikkelsena w debiucie reżyserskim Lee Smitha – zdobywcy Oscara za montaż do filmów Dunkierka i Incepcja. Thriller akcji osadzony w Arktyce, zatytułowany Sirius, jest inspirowany historią duńskiej jednostki sił specjalnych znanej jako Patrol Sirius, której zadaniem jest ochrona ponad 14 tysięcy kilometrów zamarzniętej i niebezpiecznej linii brzegowej Grenlandii[81].
W lutym 2026 roku Mikkelsen dołączył do obsady filmu What Happens at Night w reżyserii Martina Scorsese. Zdjęcia do tej produkcji rozpoczęły się w Pradze[82].
Od 1987 spotykał się z choreografką Hanne Jacobsen (ur. 13 stycznia 1961), którą poślubił w dniu 2 grudnia 2000. Mają dwoje dzieci: córkę Violę i syna Carla oraz dwoje wnucząt[83][84].
Mikkelsen przez całe życie mieszkał w Kopenhadze, z wyjątkiem okresu spędzonego w Toronto podczas pracy nad serialem Hannibal[85]. Na co dzień rezyduje w Danii, ale posiada również rezydencję na hiszpańskiej wyspie Majorce, którą po raz pierwszy odwiedził pod koniec lat 90[86].
