🔄 Losowy artykuł
Szlaki górskie Pociągiem dookoła Polski Podróże kulinarne Hotele-unikaty świata Parkingi przy lotniskach Łowiska Europy Campingi dla kamperów Imprezy — atrakcje w Polsce Poradnik pilota drona Wydarzenia i bilety Promocje bankowe Kamery na żywo Oferty Centrum Podróży Koliber Triper.pl Trip.FazaFM.com — plany podróży

Litr

Litr

Litr, oznaczenie l (mała litera) – pozaukładowa jednostka objętości. W przeliczeniu na jednostki SI 1 l = 1/1000 m³ = 1 dm³.

W USA, Kanadzie, Australii do oznaczania tej jednostki stosuje się oficjalnie wielką literę L, w pozostałych krajach świata, w tym w Polsce, normą jest stosowanie małej litery l, choć stosowanie wielkiej litery jest również dopuszczalne[1].

Stosowane przedrostki i ich powiązanie z układem SI

Z jednostką tą stosowane są przedrostki wielokrotności, zwykle zgodne z przedrostkami SI:

Wielokrotność Nazwa Symbole Równoważna objętość Podwielokrotność Nazwa Symbole Równoważna objętość
100 l litr l L dm³ decymetr sześcienny 100 l litr l L dm³ decymetr sześcienny
101 l dekalitr dal daL   10−1 l decylitr dl dL  
10² l hektolitr hl hL   10−2 l centylitr cl cL  
10³ l kilolitr kl kL m³ metr sześcienny 10−3 l mililitr ml mL cm³ centymetr sześcienny
106 l megalitr Ml ML dam³ dekametr sześcienny 10−6 l mikrolitr µl µL mm³ milimetr sześcienny
109 l gigalitr Gl GL hm³ hektometr sześcienny 10−9 l nanolitr nl nL 106 µm³
1012 l teralitr Tl TL km³ kilometr sześcienny 10−12 l pikolitr pl pL 10³ µm³
1015 l petalitr Pl PL 10³ km³ 10−15 l femtolitr fl fL µm³ mikrometr sześcienny
1018 l eksalitr El EL 106 km³ 10−18 l attolitr al aL 106 nm³
1021 l zettalitr Zl ZL Mm³ megametr sześcienny 10−21 l zeptolitr zl zL 10³ nm³
1024 l jottalitr Yl YL 10³ Mm³ 10−24 l joktolitr yl yL nm³ nanometr sześcienny

Historia

Nazwa jednostki pochodzi od starofrancuskiej miary objętości o nazwie litron[2], która w Polsce została zaadaptowana pod nazwą kwarty. Odtąd jej definicja i status ewoluowały:

  • 1793: litr zdefiniowano we Francji jako 1 decymetr sześcienny, w ramach tworzenia nowego „Republikańskiego Układu Miar”, po zwycięstwie Wielkiej Rewolucji Francuskiej.
  • 1879: Międzynarodowy Komitet Miar i Wag (Comité International des Poids et Mesures, CIPM) włączył tę jednostkę do swojego układu miar i oznaczył ją symbolem „l” (mała litera el).
  • 1901: 3. Generalna Konferencja Miar (Conférence Générale des Poids et Mesures, CGPM) zmieniła definicję litra na:
Jest to objętość jaką zajmuje 1 kg wody destylowanej w temperaturze 3,98 °C przy ciśnieniu 1 atm = 760 mm Hg (1013,25 hPa)
  • 1964: na 12. Konferencji ponownie przywrócono definicję litra jako 1 dm³[3], po to aby uzgodnić tę jednostkę z układem SI. Okazało się bowiem, że ze ścisłej definicji metra w układzie SI i dokładnych pomiarów gęstości wody, wynika że 1 kg tej cieczy w 3,98 °C zajmuje 1,000028 dm³, a nie 1 dm³.

Uwagi praktyczne

1 l wody pitnej (wodociągowej) nie ma masy wynoszącej dokładnie 1 kg. Zawiera ona pewne zmienne ilości soli mineralnych (jonów nieorganicznych), substancji dodawanych w procesie uzdatniania i inne śladowe zanieczyszczenia. W efekcie ma nieco inną gęstość niż woda czysta chemicznie. Różnice w gęstości między wodą czystą i wodociągową mogą dochodzić do ok. 2%. Ponadto gęstość wody destylowanej zmienia się znacząco z temperaturą, w granicach do 10%. Np. woda destylowana w temperaturze 4 °C ma gęstość 0,999719 kg/l, zaś w temperaturze 40 °C już tylko 0,9922175 kg/l[a]. Sumując oba efekty, 1 l wody wodociągowej w temperaturze pokojowej ma masę zwykle w zakresie od ok. 0,989 do ok. 0,993 kg[potrzebny przypis].

Uwagi

  1. ↑ Zależność ta wykorzystywana jest w tzw. termometrze Galileusza, pozwalającym ocenić temperaturę otoczenia.

Przypisy

  1. ↑ Tabela 4. Jednostki miar o specjalnych nazwach i oznaczeniach w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 5 czerwca 2020 r. w sprawie legalnych jednostek miar (Dz. U. z 2020 r. poz. 1024 (ISAP)).
  2. ↑ Z gr. λίτρα, nazwa srebrnej monety, por. libra.
  3. ↑ litr, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2023-09-30].

Linki zewnętrzne

Jednostki objętości
metryczne
imperialne
inne
ℹ Źródło: artykuł „Litr” w polskiej Wikipedii. Treść dostępna na licencji CC BY-SA 4.0; lista autorów w historii edycji. Wersja może się różnić od aktualnej na Wikipedii (kopia odświeżana okresowo).
💳 Revolut
Karta wielowalutowa do podróży — płacisz za granicą bez przewalutowań.
Odbierz kartę →
 💰 ZEN.COM
Konta multiwalutowe i karty — płatności bez granic z poziomu aplikacji.
Sprawdź ZEN →
 🌍 Wise
Przelewy za granicę po realnym kursie — bez ukrytych marż.
Wypróbuj Wise →
Linki polecające — obowiązują regulaminy usług.
FazaFM.com — radio i newsy Hrubek.pl — Hrubieszów blisko Ciebie Gorzkie Groszki — blog