 Henryk Samsonowicz (2010) | |
| Państwo działania | |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia |
23 stycznia 1930 |
| Data i miejsce śmierci |
28 maja 2021 |
| Profesor nauk humanistycznych | |
| Specjalność: historia średniowieczna | |
| Alma Mater | |
| Doktorat |
1954 – historia |
| Habilitacja |
1960 – historia |
| Profesura |
1980 |
| Polska Akademia Nauk | |
| Status |
członek rzeczywisty |
| Doktor honoris causa Uniwersytet Gdański – 2009 Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu – 2014 Uniwersytet Jagielloński – 2015 | |
| Nauczyciel akademicki | |
| Uczelnia |
Uniwersytet Warszawski |
| Okres zatrudn. |
1950–2021 |
| Rektor | |
| Uczelnia |
Uniwersytet Warszawski |
| Okres spraw. |
1980–1982 |
| Poprzednik | |
| Następca | |
| Minister edukacji narodowej | |
| Okres spraw. |
12 września 1989–12 stycznia 1991 |
| Poprzednik | |
| Następca | |
| |
| Odznaczenia | |
         
| |
Henryk Bohdan Samsonowicz (ur. 23 stycznia 1930 w Warszawie[1], zm. 28 maja 2021[2] tamże[3]) – polski historyk mediewista i nauczyciel akademicki, profesor nauk humanistycznych. W latach 1980–1982 rektor Uniwersytetu Warszawskiego, w latach 1989–1991 minister edukacji narodowej w rządzie Tadeusza Mazowieckiego. Kawaler Orderu Orła Białego.
Podczas okupacji niemieckiej uczestniczył w tajnych kompletach, a następnie w tzw. kursach przygotowawczych do szkoły rybackiej przy ul. Siennej 16, zorganizowanych przez nauczycieli z Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego[4]. Po wojnie ukończył VII Liceum Ogólnokształcące im. Juliusza Słowackiego[5].
W 1947 podjął studia historyczne na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Warszawskiego, których absolwentem został w 1950[6]. Podjął pracę na stanowisku asystenta na macierzystej uczelni. W 1954 otrzymał stopień doktora nauk historycznych, na podstawie pracy kandydackiej zatytułowanej Rzemiosło wiejskie w Polsce w XIV–XVI w. i przygotowanej pod kierunkiem profesora Mariana Małowista[7]. W 1960 habilitował się w oparciu o rozprawę Badania nad kapitałem mieszczańskim Gdańska w drugiej połowie XV wieku. W 1969 otrzymał tytuł naukowy profesora nauk humanistycznych[8].
Profesorem nadzwyczajnym został w 1971, a dziewięć lat później profesorem zwyczajnym w zakresie nauk humanistycznych. W latach 1964–2009 prowadził seminarium magisterskie, w 1969 zaczął kierować mediewistycznym i nowożytnym seminarium doktorskim w Instytucie Historycznym. Wypromował 11 doktorów.
Od 1967 był prodziekanem Wydziału Historycznego UW, w okresie 1970–1973 pełnił funkcję dziekana tej jednostki. W latach 1975–1980 był dyrektorem Instytutu Historycznego, z którym zawodowo związany był nieprzerwanie od 1950. Od 1 października 1980 do 8 kwietnia 1982 pełnił funkcję rektora Uniwersytetu Warszawskiego.
Od 1978 do 1982 pełnił funkcję prezesa Polskiego Towarzystwa Historycznego, w 1982 został członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego[9].
W latach 1991–1996 był wiceprzewodniczącym Komitetu Badań Naukowych, w 1994 został członkiem korespondentem Polskiej Akademii Nauk, w latach 1999–2006 przewodniczył Wydziałowi I Nauk Społecznych PAN. W 2002 został członkiem rzeczywistym PAN, zasiadł też w jej prezydium. Został wykładowcą Akademii Humanistycznej w Pułtusku, a także członkiem Polskiej Akademii Umiejętności, Academia Europaea i innych instytucji naukowych. Wszedł w skład m.in. jury Nagrody Naukowej KLIO. Zasiadał w Komitecie Nauk Historycznych Polskiej Akademii Nauk[10].
Opublikował około 800 prac naukowych, głównie z zakresu historii Polski okresu średniowiecza, w tym 16 książek i podręczników uniwersyteckich. Bywał też ekspertem teleturnieju Wielka gra. W 1975 organizował pierwszą olimpiadę historyczną. Wśród jego uczniów znaleźli się Agnieszka Bartoszewicz, Wojciech Fałkowski, Grzegorz Myśliwski, Jerzy Pysiak, Paweł Żmudzki[11].
W latach 1956–1982 należał do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej[9]. Od 1959 do 1961 pełnił funkcję I sekretarza komitetu uczelnianego PZPR na UW[12]. Z partii został usunięty wkrótce po wprowadzeniu stanu wojennego. W 1968 był jedynym z pięciu orzekających członków Wyższej Komisji Dyscyplinarnej przy ministrze oświaty i szkolnictwa wyższego dla pracowników naukowo-dydaktycznych szkół wyższych, który zagłosował przeciwko podtrzymaniu decyzji uczelnianej komisji dyscyplinarnej, na mocy której zwolniono z pracy profesora Damazego Tilgnera[13].
Podczas wydarzeń sierpniowych w 1980 przyłączył się do skierowanego do władz komunistycznych apelu 64 naukowców, literatów i publicystów o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikami[14]. Od tegoż roku działał w Niezależnym Samorządnym Związku Zawodowym „Solidarność”. W 1985 brał udział w przygotowaniu opracowania zatytułowanego Raport. Polska 5 lat po sierpniu. W 1988 został członkiem Komitetu Obywatelskiego przy Lechu Wałęsie, objął w jego ramach funkcję przewodniczącego komisji nauki i oświaty[9]. W 1989 brał udział w obradach plenarnych Okrągłego Stołu. Po wyborach do Sejmu kontraktowego został ministrem edukacji narodowej w rządzie Tadeusza Mazowieckiego[15]. Jedną z podjętych wówczas decyzji była ta o wprowadzeniu nauczania religii do szkół publicznych. Urząd ministra sprawował do stycznia 1991.
Przed wyborami parlamentarnymi w 2001 wchodził w skład wyborczego komitetu honorowego Unii Wolności[16]. Był członkiem komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed wyborami prezydenckimi w 2010 i w 2015[17][18].
W 2010 prezydent Bronisław Komorowski odznaczył go Orderem Orła Białego[19], a 25 lutego 2011 powołał go w skład kapituły tego orderu[20]. W listopadzie 2015 w proteście przeciwko decyzji prezydenta RP Andrzeja Dudy o ułaskawieniu Mariusza Kamińskiego zrezygnował z członkostwa w kapitule[21].
Odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski w 1998[22]. Wyróżniony Odznaką Honorową „Zasłużony dla Mazowsza”[23] oraz Medalem Stulecia Odzyskanej Niepodległości[24].
W czasach PRL otrzymał Krzyż Kawalerski[25], Oficerski i Komandorski Orderu Odrodzenia Polski, Złoty Krzyż Zasługi i Medal Komisji Edukacji Narodowej[26]. W 1984 wyróżniony Legią Honorową IV klasy[27].
Otrzymał tytuły doktora honoris causa Duquesne University w USA (1981), Akademii Pedagogicznej w Krakowie (1994), Uniwersytetu Mikołaja Kopernika (1998)[28], Uniwersytetu im. Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie (2002)[29], Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego Jana Kochanowskiego w Kielcach (wówczas Akademii Świętokrzyskiej, 2005), Uniwersytetu Wrocławskiego (2007) oraz Uniwersytetu Opolskiego (2009[30]), Uniwersytetu Gdańskiego (2009)[31], Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie (2010)[32], Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (2014)[33] i Uniwersytetu Jagiellońskiego (2015)[34].
Został honorowym obywatelem Sandomierza (2004), gminy Długosiodło (2006)[35], Ostrowca Świętokrzyskiego (2008), Pułtuska (2008) oraz Warszawy (2015)[36].
Wyróżniony Nagrodą Prezydenta Miasta Gdańska w Dziedzinie Kultury (2000)[37], Nagrodą im. Profesora Hugona Steinhausa (2001)[38] oraz Perłą Honorową Polskiej Gospodarki w kategorii nauka (2014)[39].
Pochodził z rodziny pieczętującej się herbem Lis. Był synem geologa Jana Samsonowicza oraz Henryki z Korwin-Krukowskich, członkini Polskiej Organizacji Wojskowej, a w okresie międzywojennym gimnazjalnej nauczycielki geografii[40.1]. Miał starsze rodzeństwo: brata Andrzeja i siostrę Annę[40.2].
Od urodzenia mieszkał w kamienicy przy ul. Wilczej 22[41]. 10 czerwca 2021 został pochowany w alei zasłużonych na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (rząd 1, miejsce 103–105)[42][43].
| W dniu zaprzysiężenia |
|
|---|---|
| Późniejsi członkowie rządu |
| Ministrowie edukacji narodowej | |
|---|---|
| Ministrowie edukacji narodowej i sportu | |
| Minister edukacji narodowej | |
| Minister edukacji i nauki | |
| Ministrowie edukacji narodowej | |
| Ministrowie edukacji i nauki | |
| Ministrowie edukacji |
