Gruszyczka

Gruszyczka
	; Pyrola minor
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	wrzosowce
Rodzina	wrzosowate
Rodzaj	gruszyczka
	Nazwa systematyczna
	Pyrola L.; Sp. Pl. 396. 1 Mai 1753
	Typ nomenklatoryczny
	P. rotundifolia L.
Synonimy
	Amelia Alefeld; Braxilia Rafinesque; Erxlebenia Opiz ex Rydberg; Thelaia Alefeld;
	Amelia Alefeld; Braxilia Rafinesque; Erxlebenia Opiz ex Rydberg; Thelaia Alefeld;
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Gruszyczka (Pyrola L.) – rodzaj roślin z rodziny wrzosowatych (Ericaceae). Obejmuje 40 gatunków^[5]. Występują one w Europie, Azji i Ameryce Północnej, głównie w północnej części tych kontynentów^[4], ale także sięgając na południu do Gwatemali na kontynencie amerykańskim i Sumatry w Azji^[6]. We florze polskiej występuje 5 gatunków: gruszyczka karpacka P. carpatica, mniejsza P. minor, okrągłolistna P. rotundifolia, średnia P. media i zielonawa P. chlorantha^[7]. Rośliny te zasiedlają bory sosnowe i widne, kwaśne lasy, także wrzosowiska i zagłębienia międzywydmowe^[8].

Morfologia

Pokrój: Byliny o płożących kłączach i prosto wzniesionych, nierozgałęzionych i bezlistnych w górze łodygach (u nasady często z łuskami), osiągające do 30 cm wysokości^[8]^[4]. Pędy są nagie, zwykle zimozielone^[4].
Liście: Skrętoległe, zwykle wszystkie odziomkowe i ogonkowe, czasem zredukowane do łusek. Blaszka od nerkowatej, poprzez okrągłą, jajowatą do eliptycznej. Zwykle mniej lub bardziej skórzasta^[6], od spodu jasnozielona, od góry ciemnozielona^[4], całobrzega, ząbkowana lub piłkowana^[6]^[4].
Kwiaty: Liczne, zwisające w gronach na prosto wzniesionej łodydze. Kwiaty promieniste (tylko u P. minor grzbieciste). Kielich 5-działkowy, trwały, z działkami zwykle niewielkimi, trójkątnymi, jajowatymi do lancetowatych. Korona kwiatu szerokodzwonkowata składa się z 5 białych, zielonkawobiałych, żółtawych lub czerwonawych płatków. Pręcików jest 10, słupek okazały, zalążnia górna, powstaje z 5 owocolistków^[6]^[4].
Owoce: Zwisające torebki z niepełnymi 5 przegrodami, pękające podłużnie, zawierające setki drobnych nasion^[6]^[4].

Systematyka

Rodzaj z plemienia Pyroleae, podrodziny Monotropoideae w rodzinie wrzosowatych Ericaceae^[9]. W obrębie plemienia Pyroleae rodzaj gruszyczka Pyrola jest siostrzana względem pary rodzajów gruszycznik Moneses i pomocnik Chimaphila, zaś pozycję bazalną względem tych trzech rodzajów zajmuje gruszynka Orthilia^[10]. W tradycyjnym, szerokim ujęciu systematycznym do rodzaju Pyrola włączane były gatunki z rodzajów Orthilia i Moneses, co wobec wyodrębniania rodzaju pomocnik Chimaphila, czyniło z tego rodzaju takson parafiletyczny^[10].

Wykaz gatunków^[5]

Pyrola alboreticulata Hayata
Pyrola alpina Andres
Pyrola americana G.Don
Pyrola angustifolia (Alef.) Hemsl.
Pyrola aphylla Sm.
Pyrola asarifolia Michx.
Pyrola atropurpurea Franch.
Pyrola calliantha Andres
Pyrola carpatica Holub & Křísa – gruszyczka karpacka
Pyrola chlorantha Sw. – gruszyczka zielonawa
Pyrola chouana Chang Y.Yang
Pyrola corbierei H.Lév.
Pyrola crypta Jolles
Pyrola dahurica (Andres) Kom.
Pyrola decorata Andres
Pyrola dentata Sm.
Pyrola elegantula Andres
Pyrola elliptica Nutt.
Pyrola faurieana Handres
Pyrola forrestiana Andres
Pyrola × graebneriana Seemen
Pyrola grandiflora Radius
Pyrola japonica Alef.
Pyrola karakoramica Křísa
Pyrola macrocalyx Ohwi
Pyrola markonica Y.L.Chou & R.C.Zhou
Pyrola mattfeldiana Andres
Pyrola media Sw. – gruszyczka średnia
Pyrola minor L. – gruszyczka mniejsza
Pyrola morrisonensis (Hayata) Hayata
Pyrola norvegica Knaben
Pyrola picta Sm.
Pyrola renifolia Maxim.
Pyrola rotundifolia L. – gruszyczka okrągłolistna
Pyrola rugosa Andres
Pyrola shanxiensis Y.L.Chou & R.C.Zhou
Pyrola sororia Andres
Pyrola subaphylla Maxim.
Pyrola sumatrana Andres
Pyrola szechuanica Andres
Pyrola tschanbaischanica Y.L.Chou & Y.L.Chang
Pyrola xinjiangensis Y.L.Chou & R.C.Zhou

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-13] (ang.).
↑ Index Nominum Genericorum (ING). Smithsonian Institute. [dostęp 2009-01-19]. (ang.).
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h Qin Haining, Peter F. Stevens: Pyrola Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-12-02].
↑ ^a ^b Pyrola L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2023-01-01].
↑ ^a ^b ^c ^d ^e Craig C. Freeman: Pyrola Linnaeus. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-12-02].
↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 143, ISBN 978-83-62975-45-7 .
↑ ^a ^b Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 189. ISBN 0-333-74890-5.
↑ Genus: Pyrola L.. [w:] U.S. National Plant Germplasm System [on-line]. [dostęp 2016-12-02].
↑ ^a ^b Liu i inni, Phylogeny of Pyroleae (Ericaceae): implications for character evolution, „J Plant Res”, 124, 2011, s. 325–337, DOI: 10.1007/s10265-010-0376-8 .

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-13] (ang.).

[A-3] Index Nominum Genericorum (ING). Smithsonian Institute. [dostęp 2009-01-19]. (ang.).

[china-4] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h Qin Haining, Peter F. Stevens: Pyrola Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-12-02].

[powo-5] Pyrola L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2023-01-01].

[america-6] Craig C. Freeman: Pyrola Linnaeus. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2016-12-02].

[checklist-7] ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ., HalinaH. Piękoś-Mirkowa HalinaH., AdamA. Zając AdamA., MariaM. Zając MariaM., Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 143, ISBN 978-83-62975-45-7 .

[philips-8] Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 189. ISBN 0-333-74890-5.

[grin-9] Genus: Pyrola L.. [w:] U.S. National Plant Germplasm System [on-line]. [dostęp 2016-12-02].

[liu-10] Liu i inni, Phylogeny of Pyroleae (Ericaceae): implications for character evolution, „J Plant Res”, 124, 2011, s. 325–337, DOI: 10.1007/s10265-010-0376-8 .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]