 Fotografia Franza Brentano (1890) | |
| Profesor | |
| Specjalność: psychologia empiryczna, historia filozofii (arystotelizm) | |
| Alma Mater |
Uniwersytet w Münsterze |
|---|---|
| Doktorat |
1862 – filozofia |
| Habilitacja |
1866 – filozofia |
| Nauczyciel akademicki | |
| Uczelnia | |
Franz Brentano (ur. 16 stycznia 1838 w Marienberg am Rhein, zm. 17 marca 1917 w Zurychu[1]) – psycholog, socjolog i filozof niemiecki, miał wpływ na kształtowanie się fenomenologii Edmunda Husserla. Jego poglądy były bliskie reizmowi. Najważniejszym dziełem była Psychologia z empirycznego punktu widzenia (1874).
Urodził się w Marienbergu w rodzinie inteligenckiej, jego bratem był Lujo Brentano. Studiował filozofię na Uniwersytetach w Monachium, Berlinie oraz Münsterze[2]. Obronił w 1862 roku na Uniwersytecie w Tybindze doktorat zakresu filozofii arystotelesowskiej[3] pod kierunkiem Franza Jakoba Clemensa. W 1866 roku uzyskał habilitację na Uniwersytecie w Würzburgu[4], gdzie następnie pracował. W 1874 roku otrzymał profesurę na Uniwersytecie Wiedeńskim[5].
W 1862 roku wstąpił do seminarium duchownego, a następnie w 1864 roku otrzymał święcenia kapłańskie. Z czasem jednak popadł w konflikt z Kościołem na tle sporu o dogmat o nieomylności papieża. W efekcie czego wycofywał się z aktywności kapłańskiej w 1873 roku, a ostatecznie w 1879 roku porzucił stan duchowny. Ze względu na ówczesne prawo obyczajowe został zepchnięty na margines życia akademickiego, musząc zrezygnować z profesury w 1880 roku, ze względu na wejście w związek małżeński z Idą Lieben (1852-1894)[6] pomimo przyjętych święceń. Para miała syna Johanna Michaela (1888-1964)[7]. Pracował dalej w Wiedniu ale jako docent prywatny, mieszkał tam do 1895 roku. Następnie po śmierci żony wyprowadził się do Włoch, których został obywatelem. W 1897 roku ożenił się z Emilią Ruprecht[8]. Mieszkał we Florencji aż do 1915 roku, w wyniku wybuchu I wojny światowej przeprowadził się do Zurychu, gdzie zmarł na zapalenie wyrostka robaczkowego[9].
Brentano był wychowawcą wielu badaczy, nigdy nie stworzył sformalizowanej szkoły, jednakże jego koncepcje stanowiły podstawę do rozwoju m.in. fenomenologii. Wśród jego uczniów wymienia się m.in.: Edmunda Husserla, Alexiusa Meinonga, Tomáša Masaryka, Kazimierza Twardowskiego, Carla Stumpfa, Alfreda Kastila czy Sigmunda Freuda[10].
Brentano był zwolennikiem empiryzmu i na doświadczeniu opierał swoje poglądy filozoficzne – zwłaszcza na spostrzeżeniu wewnętrznym oraz doświadczeniu retrospekcyjnym, które należy odróżnić od introspekcyjnego[11]. Obserwacja wewnętrzna, czyli introspekcja, nie jest możliwa wedle Brentana, gdyż zakłada niewykonalną pełną samozwrotność aktu psychicznego. Brentano uważał, że wspólną cechą aktów psychicznych jest intencjonalność – skierowanie ku określonym przedmiotom[11]. Te przedmioty – w odróżnieniu od aktów psychicznych – mają transcendentny charakter.
Zjawiska psychiczne dzielił Brentano na trzy klasy[11]:
Podział zjawisk psychicznych jest oparty na typologii intencjonalnego odniesienia do przedmiotu. Trzem klasom zjawisk psychicznych odpowiadają trzy działy filozofii: estetyka, logika i etyka oraz trzy ideały: piękno, prawda i dobro. Rozróżnienie to opiera się na filozofii Kartezjusza, który dzielił zjawiska psychiczne na „przedstawienia rzeczy” (idee), sądy oraz uczucia („chcenia”)[12].
Dla filozofii Brentana zasadnicze znaczenie ma rozróżnienie sądów i przedstawień i uznanie ich za zupełnie odmienne zjawiska umysłowe. Przeciwstawia się w tym pochodzącej od czasów Arystotelesa klasycznej koncepcji sądu, zgodnie z którą każdy sąd jest złożeniem przedstawień. Brentanowską teorią sądów określa się niekiedy mianem idiogenicznej teorii sądów (w odróżnieniu od kantowskiej allogenicznej teorii sądów)[13].
Brentano uważa, że podstawową formą sądu są proste sądy egzystencjalne, stwierdzające istnienie (lub nieistnienie) przedmiotu danego przedstawienia. Uznawane od czasów Arystotelesa za ogólną formę sądu sądy podmiotowo-orzecznikowe są, zdaniem Brentana, przypadkiem tzw. sądu podwójnego, w którym uznawane lub odrzucane jest przedstawienie złożone. Ogólna forma sądu zawiera jedynie formę (wyraz uznania lub odrzucenia tego, co przedstawiane) oraz materię (to, co przedstawiane)[14]. Tezy Brentana dotyczące sądów zostały następnie rozwinięte przez jego ucznia Kazimierza Twardowskiego[15].
Franz Brentano przez długą część swojej aktywności badawczej (1862-1911) pracował nad tzw. Aristotélicami, zajmując się analizą i recepcją prac Arystotelesa[16]. Jest to zbiór kilku prac, rozpoczęte tematycznie od rozprawy doktorskiej, które Brentano przygotowywał równolegle z innymi dziełami[17]. Pozostawał w tym zakresie pod wpływem badań filozofa i filologa klasycznego Friedricha Adolfa Trendelenburga oraz filozofa katolickiego Franza Jakoba Clemensa[18].
Brentano, Franz Clemens (1838–1917) (ang.), Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-09].
Artykuły na Stanford Encyclopedia of Philosophy (ang.) [dostęp 2018-01-28]:
