Czterdziestolatek obrazuje losy warszawskiej rodziny inżynieraStefana Karwowskiego, które idealnie wkomponowały się w rzeczywistość lat 70. i propagandy sukcesu (m.in. budowa Trasy Łazienkowskiej, Dworca Centralnego czy Trasy Toruńskiej). Adres zamieszkania Karwowskich to blok mieszkalny przy ulicy Pańskiej w Warszawie[1]. Rodzina Karwowskich ukazana jest jako reprezentatywna dla pokolenia tzw. pierwszej inteligencji technicznej PRL – awansowanej społecznie, zamieszkałej w centrum Warszawy, lecz nieobeznanej z kodami kulturowymi wyższych szczebli nomenklatury[2]. Zgodnie z założeniami autorów, którzy sami w okresie pracy nad serialem przekroczyli 40. rok życia, serial eksponował wątki związane z kryzysem wieku średniego: romans na boku, próby rzucenia palenia, obsesja na punkcie utraty włosów, próba zadbania o kondycję fizyczną, duma z dorobku życiowego i zawodowego, chęć samorealizacji przez działalność społeczną itp.[potrzebny przypis]
Serial stanowi także dokument estetyki i mód epoki gierkowskiej. Szczególną rolę odgrywa wątek komputera marki Odra trzeciej generacji (Odra 1305 lub Odra 1325), jakoby wskazującego Karwowskiego na stanowisko dyrektora – obraz odzwierciedlający charakterystyczny dla lat 70. technokratyczny kult racjonalizacji zarządzania. Produkcja nie tylko rejestrowała, lecz i współtworzyła modę: zalecony przez serialowego projektanta wnętrz Iwona Czarneckiego (nawiązanie do Włodzimierza Bielickiego, scenografa współpracującego z Gruzą przy innych produkcjach)[3] półokrągły łuk w otworze drzwiowym upowszechnił się w Polsce jako trwały element wystroju mieszkań lat 70. i 80., a samo określenie „łuk Karwowskiego” weszło do potocznej polszczyzny[4]. Bohater jeździ typowym dla epoki czerwonym maluchem Fiat 126p z felgami „cytrynkami” czy chromowanymi zderzakami.
W nawiasach podano rok produkcji danego odcinka[6].
Toast, czyli bliżej niż dalej (1974)
Walka z nałogiem, czyli labirynt (1974)
Wpadnij kiedy zechcesz, czyli bodźce stępione (1974)
Portret, czyli jak być kochanym (1974)
Kondycja fizyczna, czyli walka z metryką (1974)
Włosy Flory, czyli labirynt (1974)
Judym, czyli czyn społeczny (1974)
Otwarcie trasy, czyli czas wolny (1975)
Rodzina, czyli obcy w domu (1975)
Pocztówka ze Spitsbergenu, czyli oczarowanie (1975)
Cudze nieszczęście, czyli świadek obrony (1975)
Nowy zastępca, czyli meteor (1975)
Kozioł ofiarny, czyli rotacja (1976)
Sprawa Małkiewicza, czyli kamikadze (1976)
Kosztowny drobiazg, czyli rewizyta (1976)
Gdzie byłaś, czyli Szekspir (1976)
Cwana bestia, czyli kryształ (1977)
Gra wojenna, czyli na kwaterze (1977)
Z dala od ludzi, czyli coś swojego (1977)
W obronie własnej, czyli polowanie (1977)
Smuga cienia, czyli pierwsze poważne ostrzeżenie (1977)
Obsada
Ta sekcja od 2026-05 wymaga zweryfikowania podanych informacji.
Należy podać wiarygodne źródła w formie przypisów bibliograficznych. Część lub nawet wszystkie informacje w sekcji mogą być nieprawdziwe. Jako pozbawione źródeł mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Sprawdź w źródłach:Google Books • Google Scholar • BazHum • BazTech • RCIN • Internet Archive (texts / inlibrary) Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tej sekcji. Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tej sekcji.
Tomasz Witt – doktor Marcin Bodzianowicz (odc. 1, 5, 8, 21)
Bohdan Łazuka – różne role, m.in. pijany robotnik, pijany kierowca w komisariacie w odc. 8, oficer rezerwy na odprawie w odc. 18, zniewieściały tancerz w Motylem jestem
Wojciech Pszoniak – wystylizowany mężczyzna w kawiarni nazywający Stefana „dziwakiem” (odc. 3), aktor w telewizyjnej sztuce Romeo i Julia (odc. 16), red. Oswald w Motylem jestem
Krystyna Feldman – dyrygent orkiestry w Pałacu Młodzieży (odc. 16)
Serial został wyprodukowany przez Telewizję Polską w latach 1974–1977. Pierwsza 7-odcinkowa seria cieszyła się tak wielką popularnością[9], że z powodzeniem ją kontynuowano i zrealizowano też film pełnometrażowy Motylem jestem, czyli romans 40-latka oraz wielogodzinny telewizyjny program sylwestrowy „Sylwester Rodzinny – program z rodziną Czterdziestolatka” (31 grudnia 1975 od 22:20). W latach 1993–1994 TVP wyemitowała kontynuację serialu zatytułowaną Czterdziestolatek. 20 lat później. Do obsady dołączyli m.in.: Joanna Kurowska, Wojciech Mann i Wojciech Malajkat.
Mural autorstwa Bartka Podlewskiego przedstawiający Romana Maliniaka i inż. Stefana Karwowskiego został odsłonięty w 2020 na ścianie szybu windowego przy stacji metra Ursynów w Warszawie[14].
