 Angela Merkel (2023) | |
| Data i miejsce urodzenia |
17 lipca 1954 |
|---|---|
| Kanclerz Niemiec | |
| Okres |
od 22 listopada 2005 |
| Przynależność polityczna | |
| Poprzednik | |
| Następca | |
| Przewodnicząca Unii Chrześcijańsko-Demokratycznej | |
| Okres |
od 17 lutego 2000 |
| Przynależność polityczna | |
| Poprzednik | |
| Następca | |
| Minister środowiska, ochrony zasobów naturalnych i bezpieczeństwa jądrowego Niemiec | |
| Okres |
od 17 listopada 1994 |
| Przynależność polityczna | |
| Poprzednik | |
| Następca | |
| Federalna minister ds. kobiet i młodzieży | |
| Okres |
od 18 stycznia 1991 |
| Przynależność polityczna | |
| Poprzednik | |
| Następca | |
| |
| Odznaczenia | |
                      
| |
Angela Dorothea Merkel z domu Kasner (wym. ˈaŋɡela doʀoˈte:a ˈmɛʁkl̩ (
odsłuchaj)[c]; ur. 17 lipca 1954 w Hamburgu[1]) – niemiecka polityk, z wykształcenia fizyk, deputowana do Bundestagu, federalna minister ds. kobiet i młodzieży (1991–1994), federalna minister środowiska, ochrony zasobów naturalnych i bezpieczeństwa Jądrowego (1994–1998)[2]. W latach 2005–2021 kanclerz Niemiec[1].
Działaczka Unii Chrześcijańsko-Demokratycznej, sekretarz generalna partii (1998–2000) oraz w latach 2000–2018 jej przewodnicząca[3].
Jest drugą, po Helmucie Kohlu, najdłużej sprawującą urząd kanclerza osobą w historii Republiki Federalnej Niemiec[4]. Według czasopisma „Forbes” była najbardziej wpływową kobietą świata (2011)[5]; Człowiek Roku tygodnika „Time” (2015)[6][7][8][9][10].
Angela Merkel pochodzi z rodziny o częściowo polskich korzeniach. Dziadek Merkel ze strony ojca, Ludwig Marian Kaźmierczak (1896–1959), urodził się Poznaniu i był nieślubnym dzieckiem pochodzących z Kunowa[11] Anny Kaźmierczak i Ludwika Wojciechowskiego[12], którzy przybyli do Poznania w 1896[13]. W 1915 roku został zmobilizowany do armii niemieckiej i walczył przeciw Francji. Następnie w nieznanych okolicznościach znalazł się po drugiej stronie frontu. Służył w armii gen. Józefa Hallera. Po kapitulacji Niemiec znalazł się w Polsce. Po wojnie (przed 1923 r.) wyjechał z narzeczoną do Berlina[14], a w 1930 roku zdecydował się na zmianę nazwiska rodziny na Kasner[15]. Jego syn, a ojciec Angeli Merkel, Horst Kasner (ur. 6 sierpnia 1926 w Berlinie, zm. 2 września 2011), był pastorem kościoła luterańskiego, a matka, Herlind z d. Jentzsch (ur. 8 lipca 1928 w Gdańsku, zm. 10 kwietnia 2019[16]), nauczycielką łaciny i angielskiego[17]. Dziadkowie Merkel i jej matka do 1936 roku mieszkali w Elblągu[18][19], a następnie przeprowadzili się do Hamburga. Na terenie cmentarza przy ulicy Sadowej w Elblągu znajduje się grób pradziadków Merkel (dziadków jej matki) Emmy i Emila Drange[20][21].
Angela Merkel dorastała w Niemieckiej Republice Demokratycznej (NRD)[17], mieszkała w Templinie, dokąd rodzina przeprowadziła się z zachodnioniemieckiego Hamburga w kilka miesięcy po jej urodzeniu. Przeprowadzka nastąpiła ze względu na objęcie przez ojca parafii w NRD. Jako pastor pracował on w Templinie do śmierci w 2011 roku. Sama Merkel po ukończeniu szkoły średniej w Templinie udała się do Lipska, gdzie studiowała[22] fizykę (1973–1978)[23]. Następnie w latach 1978–1990 pracowała w Centralnym Instytucie Chemii Fizycznej Akademii Nauk NRD (Zentralinstitut für physikalische Chemie der Akademie der Wissenschaften der DDR)[23]. W 1986 r. uzyskała doktorat z chemii kwantowej[24]. W tym czasie kilkakrotnie przyjeżdżała do Polski, biorąc udział m.in. w Letnich Szkołach Zaawansowanych Metod Chemii Kwantowej w Bachotku[25].
W młodości Angela Merkel należała do komunistycznej organizacji Wolna Młodzież Niemiecka (FDJ)[26], gdzie w latach 80. pełniła w miejscu pracy funkcję sekretarza ds. kultury[27][28]. W 1989 r., po upadku Muru Berlińskiego, zaangażowała się w powstający ruch demokratyczny. Pod koniec 1989 r. Merkel dołączyła do nowej partii „Demokratyczny Przełom” (Demokratischer Aufbruch)[29]. Po pierwszych demokratycznych wyborach w NRD pełniła funkcję zastępcy rzecznika rządu Lothara de Maizière’a[29]. Po zjednoczeniu Niemiec w październiku 1990 i wyborach ogólnoniemieckich została deputowaną do Bundestagu z powiatu Vorpommern-Rügen w kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie oraz ministrem do spraw kobiet i młodzieży w rządzie Helmuta Kohla[29]. W 1994 r. została ministrem środowiska, ochrony zasobów naturalnych i bezpieczeństwa jądrowego[29].
Kiedy Helmut Kohl przegrał wybory do Bundestagu w 1998 r., Merkel zajmowała stanowisko sekretarza generalnego CDU[30]. W wyniku skandalu finansowego, który wybuchł wewnątrz partii, wielu prominentnych polityków CDU zostało skompromitowanych, przede wszystkim były kanclerz Kohl oraz ówczesny przewodniczący CDU Wolfgang Schäuble. Merkel oficjalnie skrytykowała swojego byłego szefa Helmuta Kohla i zastąpiła Schäublego na stanowisku lidera CDU, zostając jednocześnie w 2000 r. pierwszą kobietą na tym stanowisku[31]. Kolejnym, etapem jej kariery partyjnej było objęcie funkcji przewodniczącej frakcji CDU/CSU w Bundestagu po wyborach w 2002 roku[32].
30 maja 2005 została kandydatką CDU i CSU na stanowisko kanclerza Niemiec. Po zapowiedzi rezygnacji z reelekcji ogłoszonej w październiku 2018, oficjalnie przestała rządzić partią 7 grudnia 2018[3].
We wrześniu 2005 CDU pod jej przewodnictwem wraz z CSU wygrała wybory do Bundestagu[32]. Po długich negocjacjach z socjaldemokratyczną SPD 9 października 2005 uzgodniono utworzenie wielkiej koalicji partii CDU/CSU-SPD. Stanowisko kanclerza Niemiec przypadło Angeli Merkel, która została pierwszą w Niemczech kobietą na tym stanowisku[32]. 22 listopada 2005 Bundestag zatwierdził Merkel na stanowisku kanclerza Niemiec.
W 2009 r. ponownie wygrała wybory do Bundestagu[33]. Tym razem lepszy wynik wyborczy pozwolił jej zastąpić wielką koalicję koalicją z FDP[33].
W 2013 r. po raz trzeci wygrała wybory parlamentarne. Jednak wskutek porażki w wyborach jej partnera koalicyjnego (FDP) ponownie zawiązała koalicję z SPD (tzw. wielką koalicję).
W 2017 w wyborach parlamentarnych odniosła po raz czwarty zwycięstwo. Wobec deklaracji SPD o zerwaniu koalicji z CDU-CSU spodziewane było zawarcie koalicji rządzącej CDU/CSU-FDP-Zieloni, tzw. koalicji jamajskiej, jednak w listopadzie rozmowy o koalicji zostały zakończone niepowodzeniem. CDU/CSU podjęło wówczas od grudnia negocjacje z SPD[34]. Porozumienie koalicyjne CDU, CSU i SPD zawarto jednak dopiero 12 marca 2018[35], a 14 marca 2018 Bundestag zatwierdził powołanie Angeli Merkel na urząd kanclerza. Następnie dokonano zaprzysiężenia członków jej czwartego rządu[36].
W październiku 2018 ogłosiła, że nie będzie ubiegała się o reelekcję w wyborach parlamentarnych[37], zaplanowanych na 26 września 2021[38]. Ogłaszając decyzję Angela Merkel stała się pierwszym kanclerzem w powojennej historii Niemiec nieubiegającym się o ponowny wybór[39]. 26 października 2021 odebrała z rąk prezydenta Niemiec dymisję swojego rządu[40][41]. 8 grudnia 2021 w wyniku wyboru Olafa Scholza przez parlament i zaprzysiężenia jego rządu, zakończyła swoje 16-letnie rządy[42][43].
Merkel jest porównywana często do byłej premier Wielkiej Brytanii Margaret Thatcher (obie są uznawane za silne kobiety-polityków) i z tego powodu nazywana jest Żelazną Dziewczynką (Kanclerz Kohl zwykł mawiać o Merkel das Mädchen – dziewczynka) lub po prostu Angie (przydomek nadała jej niemiecka prasa). Angela Merkel po zaprzysiężeniu na kanclerza, wstawiła do swego gabinetu portret carycy Katarzyny II pochodzącej z Pomorza (ze Szczecina), rejonu, z którym Angela Merkel jest szczególnie związana[44]. Przy tym jej polityka była i jest często krytykowana[45].
Jako nieformalna liderka Unii Europejskiej Merkel odegrała istotną rolę w kształtowaniu reakcji Wspólnoty na kluczowe kryzysy, w tym proces wyjścia Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej oraz pandemię COVID-19[46].
Kadencja Angeli Merkel, trwająca od 2005 do 2021 roku, przypadła na okres intensywnych przemian oraz licznych wyzwań o charakterze globalnym i regionalnym[47]. W okresie jej przywództwa Niemcy mierzyły się z kryzysem finansowym lat 2008–2009, kryzysem migracyjnym w 2015 r. oraz z globalną pandemią COVID-19 w latach 2020–2021[46].
Rządy Merkel były powszechnie postrzegane jako skuteczne w kontekście utrzymania stabilności gospodarczej oraz pozycji Niemiec jako kluczowego aktora w Unii Europejskiej[47]. Zarządzanie budżetem państwa w okresie charakteryzowało się konsekwentnym dążeniem do stabilności fiskalnej oraz redukcji zadłużenia publicznego[48].
Styl przywództwa Merkel bywa najczęściej klasyfikowany jako konsensualny[49][50]. W przeciwieństwie do modelu przywództwa opartego na charyzmie, reprezentowanego m.in. przez jej poprzednika Gerharda Schrödera, liderka chadecji konsekwentnie unikała wielkich narracji ideowych oraz radykalnych reform, preferując działania oparte na wprowadzaniu stopniowych zmian[50]. Tego rodzaju strategia przyczyniła się do utrzymania stabilności polityczno-gospodarczej Niemiec, które w okresie jej rządów umocniły swoją pozycję jako kluczowego aktora gospodarczego w Europie[51][50]. Jednakże w literaturze krytycznej pojawiają się głosy podkreślające ograniczenia tego modelu przywództwa[52][50]. Zwraca się uwagę na deficyt długofalowej strategii oraz na reaktywny charakter podejmowanych decyzji[50]. Wskazywane błędy dotyczą strukturalnych wyzwań, takich jak proces starzenia się społeczeństwa, transformacja energetyczna i rosnące nierówności społeczne, które nie doczekały się wystarczająco skutecznych odpowiedzi na polu rządowym[53][54].
Szesnastoletnie rządy Angeli Merkel stanowią jeden z najbardziej charakterystycznych przykładów przywództwa technokratycznego we współczesnej Europie[55]. Styl zarządzania państwem, oparty na pragmatyzmie, ostrożności i zdolności do budowania konsensusu, zapewnił Niemcom stabilność w okresach licznych kryzysów, zarówno wewnętrznych, jak i międzynarodowych[56]. Jednocześnie ujawnił istotne ograniczenia, szczególnie w zakresie długofalowego planowania i zdolności do formułowania spójnej wizji rozwoju państwa[56]. Charakterystyczna dla Merkel strategia reagowania na wydarzenia bez podejmowania dalekosiężnych reform przyczyniła się do utrwalenia problemów strukturalnych”[56].
W polityce wewnętrznej krótkowzroczność przywództwa Merkel spowodowała stagnację w obszarach wymagających zdecydowanych i strukturalnych reform, pozostawiając państwo w obliczu narastających wyzwań związanych z utrzymaniem długoterminowego wzrostu gospodarczego[56]. Unikanie politycznego ryzyka oraz rezygnacja z reform obciążonych wysokim kosztem społecznym pozwalały na zachowanie spokoju i stabilności w krótkiej perspektywie, jednak kosztem narastania wewnętrznych napięć i deficytów strukturalnych[56]. W efekcie Niemcy wchodziły w kolejne dekady z koniecznością zmierzenia się z konsekwencjami opóźnionych decyzji, takich jak brak modernizacji infrastruktury cyfrowej, reforma systemu emerytalnego i energetycznego[56].
Równolegle polityka zagraniczna Merkel również wykazywała cechy reaktywności i braku strategicznej ciągłości, co negatywnie wpłynęło na pozycję Niemiec oraz całej Unii Europejskiej w układzie globalnym[56]. Poszczególne koalicyjne rządy Merkel, choć często skuteczne w zarządzaniu kryzysami, nie zdołały wypracować długofalowej polityki wobec kluczowych partnerów i rywali geopolitycznych[56]. W rezultacie niemiecka dyplomacja często przechodziła od jednej sytuacji kryzysowej do kolejnej, bez jasnego kierunku działań[56].
Pragmatyzm, będący znakiem rozpoznawczym Merkel, w dłuższej perspektywie ujawnił swoje ograniczenia[56]. Wpłynęło to nie tylko na osłabienie autorytetu Niemiec jako państwa odgrywającego rolę „mocarstwa moralnego”, ale również na spójność i siłę europejskiego projektu politycznego[56]. Brak przywództwa opartego na wizji oraz ograniczenie się do technokratycznego zarządzania podważyły zdolność niemieckiego państwa do kształtowania kierunków rozwoju Unii w warunkach narastającej globalnej konkurencji różnych układów sił[56].
Styl przywództwa Angeli Merkel, oparty w dużej mierze na reaktywności, okazał się niewystarczający wobec złożoności wyzwań politycznych, gospodarczych i geopolitycznych XXI wieku[56].
Krytyczna analiza jej rządów prowadzi do wniosku, że osiągnięta stabilność miała charakter przejściowy i nie stanowiła trwałego fundamentu dla przyszłości państwa[57]. Pomimo wysokich kompetencji administracyjnych kanclerz nie zdołała w pełni sprostać roli liderki zdolnej do kształtowania długofalowej strategii rozwoju oraz umocnienia pozycji Niemiec zarówno na arenie wewnętrznej, jak i międzynarodowej[57].
W 1977 r. poślubiła studenta fizyki Ulricha Merkela. Małżeństwo to zakończyło się rozwodem w 1982[58]. Jej drugi mąż to profesor chemii kwantowej Joachim Sauer, który rzadko angażuje się w życie publiczne. Angela Merkel nie ma dzieci, ale jej mąż Joachim Sauer ma dwóch dorosłych synów[59].
26 listopada 2024 r. wydawnictwo Kiepenheuer & Witsch opublikowało wspomnienia Angeli Merkel ze współautorstwem Beate Baumann zatytułowane „Freiheit. Erinnerungen 1954–2021”[60].
Mówi biegle po angielsku i rosyjsku. W młodości planowała karierę łyżwiarki figurowej[61].
| Apolonia Kaźmierczak z domu Bilewicz (1826–1903)[14] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ludwik Rychlicki (1866–1942)[14] | Anna Rychlicka[14] z domu Kaźmierczak (1867–1943) | Ludwig Wojciechowski[14] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Józef[14] (1902–1970) Helena[14] (1903–1908) Marianna[14] (1904–1913) Jan[14] (1906–1986) | Ludwig Kasner (Ludwig Kazmierczak) (1896–1959) | Margerethe Kasner[14] (Margerethe Drage (ok. 1900-)) | Willi Jentsch | Gertrude Jentzsch z domu Drange[14] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| inni potomkowie | Horst Kasner (Horst Kazmierczak) (1926–2011)[17] | Herlind Jentzsch (1928–2019)[14] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Ulrich Merkel | Angela Merkel ur. 1954 | Joachim Sauer | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| W dniu zaprzysiężenia |
|
|---|---|
| Późniejsi członkowie rządu |
|
| W dniu zaprzysiężenia |
|
|---|---|
| Późniejsi członkowie rządu |
|
| W dniu zaprzysiężenia |
|
|---|---|
| Późniejsi członkowie rządu |
|
| W dniu zaprzysiężenia |
|
|---|---|
| Późniejsi członkowie rządu |
|
| |
| Późniejsi członkowie rządu |
|
|---|---|
| |
| Późniejsi członkowie rządu |
|
|---|---|
|
